Instytut Historii im. Wojtka Kulika / Institute of History Wojtek Kulik

Świat, przestrzeń - ciekawostki i nie tylko / The world, space, interesting facts and more


Panorama Grabowca

Grabowiec na przestrzeni dziejów / Grabowiec throughout history

Panorama Grabowca,2012

Panorama Grabowca, 1971

Panorama Grabowca, 1964

Panorama Grabowca, 1951

Panorama Grabowca, 1946

Panorama Grabowca, 1943

Panorama Grabowca, 1942

Panorama Grabowca, 1939

Grabowiec-Góra, źródełko, 2013
Foto Dominik Kordyś

Grabowiec, collage, 2008
Collage

Pieczęć wójta gminy Grabowiec, 1880
Pieczęć wójta gminy Grabowiec

Pieczęć miasta Grabowca, 1564; autor gifu Renata Kulik / a seal from 1564
Pieczęć miasta Grabowca

Okładka książki Reginy Boczkowskiej
Okładka książki R. Boczkowskiej

Ptaszek w Rogowie, 2010,
foto Iwona Karczmarz
Ptaszek w Rogowie

Grabowiec na przestrzeni dziejów / Grabowiec throughout history

    Historia osadnictwa w Grabowcu prawdopodobnie sięga pierwszego tysiąclecia nowej ery. Postawiliśmy sobie pytanie: ile ciekawych faktów można znaleźć od tych czasów aż po czasy współczesne? Spróbujemy odszukać te fakty w źródłach i podać niezmienione w tej pracy. Mamy nadzieję, że nasza ciekawość i subtelna rzetelność pozwoli nam zgromadzić wiele faktów.

    Grabowiec na przestrzeni dziejów / Grabowiec throughout history, v. 21.12.2018 new


Kalendarium wydarzeń, styczeń / Calendar of events, January

    1 stycznia 1870 roku w Grabowcu nie było już burmistrza jak i jego urzędników (w związku z likwidacją miasta Grabowca z końcem poprzedniego roku)

    Z dniem 1 stycznia 1960 roku zniesiono gromadę Szystowice i włączono do gromady Grabowiec oraz zniesiono gromadę Tuczępy i włączono do gromady Skomorochy

    1 stycznia 1973 roku utworzono gminę Grabowiec w powiecie hrubieszowskim

    7 stycznia 1831 roku dziedzic Tuczęp Józef Grudnicki dostarczył do Twierdzy Zamość 4166 ½ funta tytoniu zrzekając się zapłaty za dostawę

    8 stycznia 1447 roku w Sokalu książę mazowiecki Władysław I wydaje przywilej przenoszący Grabowiec z prawa polskiego i ruskiego na magdeburskie

    13 stycznia 1931 roku Lubelski Urząd Wojewódzki zarejestrował stowarzyszenie: Kółko Rolnicze „Kłos” w Czechówce

    13 stycznia 1931 roku Lubelski Urząd Wojewódzki zarejestrował stowarzyszenie: Kółko Rolnicze „Rolnik” w Skibicach

    15 stycznia 1931 roku Lubelski Urząd Wojewódzki zarejestrował stowarzyszenie: Towarzystwo Ochotniczej Straży Pożarnej w Skomorochach Wielkich

    16 stycznia 1972 roku - nawiedzenie kopii obrazu Matki Bożej Częstochowskiej w parafii Grabowiec

    18 stycznia 1997 roku odbyło się uroczyste otwarcie i poświęcenie nowego skrzydła budynku Zespołu Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Grabowcu oraz Liceum Ogólnokształcącego w Grabowcu a także kotłowni na słomę w Grabowcu

    22 stycznia 1898 roku gubernialny architekt-inżynier powiatu hrubieszowskiego Józef Alekasandrowicz Kricki i gubernator guberni lubelskiej zatwierdzają do realizacji plan budynku – siedziby władz gminnych przy ulicy Wojsławskiej

    22 stycznia 1965 roku założono Koło Związku Młodzieży Wiejskiej w Ornatowicach

    25 stycznia 1925 roku otwarto Urząd Pocztowo-Telegraficzny w Grabowcu

    26 stycznia 1923 roku wpisano do Rejestru Handlowego Sądu Okręgowego w Zamościu firmę „Majer Ruwin Bursztyn, skład apteczny” w Grabowcu

    30 stycznia 2015 roku zmarł ks. Tomasz Bomba, proboszcz rzymskokatolickiej parafii Komarów, dawny wikariusz parafii Grabowiec

    31 stycznia 1967 roku nastąpił koniec działalności klubu „RUCH” w Grabowcu, który miał siedzibę w drewnianym budynku przy ulicy Koziej (wcześniej była tam szkoła, a później muzeum i przedszkole)

    W styczniu 1979 roku Grabowcem zawładnęła sroga zima; drogi zostały zawiane śniegiem i Grabowiec został odcięty od świata


Grabowiec z "lotu ptaka", 2012, foto Tomasz Pedowski / Aerial view of Grabowiec by Tomasz Pedowski
Panorama Grabowca

Regina Boczkowska: "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"

    Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000 została opracowana w rękopisie przez lekarza medycyny Reginę Boczkowską. Jest to okres drugiego półwiecza XX wieku.

    Chronologiczne zapisy w kronice dają obraz przeobrażeń w służbie zdrowia Grabowca od okresu powojennego (1944) poprzez budowę nowego ośrodka zdrowia w czynie społecznym (1964) stały jego rozwój i działalność do 2000 roku.

    W opracowaniu zagadnień zdrowotnych ujęto udokumentowane dane statystyczne w formie wykresów i zdjęć. Kronikę kończy wykaz wszystkich zatrudnionych pracowników w ośrodku zdrowia, izbie porodowej i aptece od 1944 roku do 2000 roku.

    Opracowanie to jest częścią historii Grabowca. Czytając kronikę należy uwzględnić fakt, że zapisy i sformułowania są w znacznej części zgodne z oryginałem i należy je dopasować do dat tam występujących.

    "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"


Karol Chilewicz: "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"

    Karol Chilewicz, "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"


Czy wiesz, że ...? / Do you know that...?

    W 1956 roku ukazał się w Życiu Warszawy "szokujący" artykuł opisujący Grabowiec. Fragment: "Tak zwany pierwszy rzut oka nie wypada dla Grabowca zbyt pochlebnie. Zabudowany chaotycznie wzdłuż plątawiska niebrukowanych, błotnistych uliczek, ze stadami gęsi spacerujących po „zabradziażonym” wszelkimi budami placu, który nie wiadomo dlaczego nazywa się rynkiem z domami o strzechach skołtunionych i przekrzywionych na bakier, o ścianach wygiętych jak boki arki Noego przypomina żywcem wsie i miasteczka z opowiadań Gogola lub Sałtykowa-Szczedryna." Całość patrz, "Grabowiec na przestrzeni dziejów".

    24 lipca 1925 roku odbyła się w majątku Skomorochy Wielkie uroczystość 50-lecia ślubów małżeńskich Wacława Michała i Stanisławy z Glasserów małżonków Skomorowskich (więcej patrz hasło, w GSB: Skomorowski Wacław Michał).

    W 1899 roku pojawił się pomysł zbudowania ludowej herbaciarni w Grabowcu. Wiadomo, że funkcjonowała co najmniej w latach 1903-1904. W 1903 roku sklepowym w tej herbaciarni był Jan Czubara. Doytychczas nie wiadomo, gdzie mieściła się ta herbaciarnia.

    W 1768 roku nowi mieszkańcy przyjmowali prawa magdeburskie i składali przysięgę w urzędzie „aby być sprawiedliwym całemu miastu i pospólstwu miasta Grabowca”.

    Współcześnie spotyka się z dowolnością nazywania różnych miejsc w gminie Grabowiec. Nie ominęło to krynicy pod Grabowiec-Górą. Krynica ta w 1771 roku była określana w dokumentach urzędowych miasta Grabowca, jako "Krynica Biała".

    W 1791 roku mieszczanie grabowieccy określali mieszkańców np. z Czechówki, jako zagranicznymi.

    Już przed 1787 rokiem przy gościńcu zamkowym na gruntach miejskich, tj. wypuście pod Górą funkcjonowała prywatna winnica z izbą, chlewikiem od Krynicy i wolnym dojazdem do niej.

    31 grudnia 2017 roku minęło 148 lat od utraty przez Grabowiec statusu miasta, tj. przemianowania miasta Grabowca na osadę Grabowiec.

    7 września 1949 roku starosta zamojski K. Głębski wydał orzeczenie w sprawie „przejęcia na własność Skarbu Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., położonego we wsi Cieszyn, gminy Skierbieszów, pow. zamojskiego”. W orzeczeniu stwierdzono, że w 1945 roku przejęto na własność państwa 694, 475 ha gruntów rolnych, wód i lasów oraz zabudowania a taże inwentarz żywy i martwy. Obszar ten został włączony do obszaru scalenia gruntów w Cieszynie i w wyniku tej komasacji wydzielono 629,5294 ha gruntów na skarb państwa. W orzeczeniu wymienieni zostali przedstawiciele 107 rodzin, którym odebrano mienie (wykaz osób planuje się zamieścić w „Grabowieckim Słowniku Biograficznym”)

    W 1927 roku, według artykułu zamieszczonego w Gazecie Świątecznej, mieszkańcy gminy Grabowiec życzyli by sobie, żeby wójt z urzędem gminy i radą gminną zajęli się porządkiem w miasteczku Grabowcu i uporządkowaniem dróg w gminie. „...toż na drodze do Grabowca można kark skręcić, takie tam wyrwy i doły! W miasteczku zaś błoto tak okropne, że ludzie więzną w niem z wozami. Przecież gmina zbiera od wielu lat targowe, a nawet bajory nie pozasypywane. Czy gmina ma wyrównywać niedobory dochodem z targów? Tak być nie powinno. Przecież ludzie okoliczni warci są tego, żeby mieli jaki-taki postój za te pieniądze, co je na targach składają gminie. Niechże gmina Grabowiec o tem pomyśli!

    W 1921 roku w gminie Grabowiec była wieś o nazwie "Łanowe Sołtysy", w której było 85 mieszkańców i 11 budynków mieszkalnych.

    W 1904 roku w Grabowcu był posterunek ziemskiej straży dla dwóch gmin: Grabowca i Miączyna.

    Henryk Weychert, dziedzic dóbr Szystowice, tak m.in opisywał życie w jego dobrach na początku XX wieku: We wsi Szystowice, w pow. Hrubieszowskim, mężczyźni nosili dawniej włosy do ramion, dziś strzygą je krótko; brody noszą tylko żebracy. Więcej w: "Grabowiec na przestrzeni dziejów".

    W 1874 roku o Grabowczyku pisani: „Chronicznym złem w tej okolicy jest brak robotnika i czeladzi dworskiej”

    W 1872 roku został wybudowany w Szystowicach dwór, który rozbudowano na początku XX wieku. Dwór jest murowany, parterowy z portykiem i czworoboczną wieżą, o wystroju eklektycznym.

    W Grabowcu (i nie tylko) "szalała" epidemia cholery. Jedno centrum epidemii przypadało na lata 1854-1855.

    Burmistrz miasta Grabowca, Józef Sebowicz, z urzędu donosi naczelnikowi powiatu hrubieszowskiego (a ten następnie do gubernatora cywilnego lubelskiego), że 26 czerwca 1863 roku, o godzinie czwartej rano, wpadł do miasta Grabowca – ze strony Bereścia – konny oddział powstańców w liczbie kilku, mających dobre konie i uzbrojenie (pałasze, rewolwery, karabinki). Powstańcy szukali burmistrza, którego następnie zapytali o drogę do Żukowa. Natomiast wójt gminy Grabowiec, doniósł naczelnikowi, że tego samego dnia przez całą gminę Grabowiec przeszedł oddział powstańców, który skierował się w stronę wsi Tuczępy.

    W 1855 roku Jan Tadeusz Lubomirski uważał, że są dwie wsie Skomroch, jedna w powiecie sokalskim a druga w grabowieckim. Skąd pochodziło bardzo wielu skomrochów, bardów słowiańskich.

    W powiecie hrubieszowskim, w 1852 roku, w kategorii lasów miejskich jako jedyne były urządzone lasy miasta Grabowca, które miały powierzchnię 681 morgów.

    W 1845 roku ogłoszono przetarg na remont ujeżdżalni wojskowej w mieście Grabowcu.

    22 lipca 1816 roku Stanisław Antoni Batowski zobowiązał się, w akcie notarialnym sporządzonym u notariusza Ludwika Popławskiego w Hrubieszowie, do wybudowania cerkwi murowanej w Świdnikach

    W 1811 roku w domu dworskim w Grabowcu, zwanym Ratuszem mieszkali Żydzi (m.in. szynkarz Jonasz Fisz z rodziną)

    Jak dawniej przysięgano?
    17 października 1809 roku na rozkaz „Wielmożnego Dziedzica Dobrodzieja” odbyła się przysięga nowych burmistrzów (już od kilku miesięcy wybranych). Rota przysięgi: „My Józef Nowicki, Jakub Wysocki Przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu i Nayiasnieyszemu Napoleonowi wielkiemu Cesarzowi Naszemu Jako y całemu Pospolstwu Miasta tegoz Grabowca – Jako My wiernie wszystkie tak to potaiemne jak i widoczne potrzeby rzetelnie na zadne przekupienie, w każdych zachodzących potrzebach i Interesach utrzymywac nie zwazaiąc na Brata, Ojca, Krewnego, Dobrodzieja i Nieprzyiaciela, w zachodzących potrzebach i Interesach utrzymowac – w zachodzącym uszkodeniu bronic i cotylko będzie potrzeba całość tegoz Miasta Grabowca doskutku przyprowadzac obowiązujemy się y przyrzekamy tak nam Boze dopomóż y niewinna Męka iego”.
    15 czerwca 1807 roku wybrano nowych ławników, którzy następnie złożyli przysięgę stając się w ten sposób ławnikami przysięgłymi. „My niżej wyrażeni od Pospulstwa Miasta Grabowca jako; y Gury Grabowieckiey będąc obrani za ławników Jędrzej Orzechowski, Piotr Duda, Prokop Czausz, Grzegorz Giera, Gabriel Wilczyński, Paweł Buczkowski przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu y Nayiaśnieyszemu Monarsze Naszemu Franciszkowi IIu Jako y Całemu Pospulstwu Miasta Grabowca y Góry Grabowieckiey, Jako wiernie, wszystkie, tak to potajemnie, jak y widoczne …(wyraz nieczytelny) … y potrzeby, na żadne przekupienie w każdych zachodzących potrzebach y w każdych rozkaz od zwierzchności Naszej Miejscowey posłuszemi bydź przyrzekamy y obowiązujemy się Tak Nam Boże dopomóż y niewinna Męka Jego”.

    Henrykówka nazywała się wcześniej Majdanem Dańczypolskim

    Byt w XVIII-wiecznym Grabowcu, mieście będącym siedzibą starostwa grodowego, był żywotem w małej osadzie rolniczej. Grabowiec nie posiadał rozwiniętego rzemiosła jak i handlu. W związku z powyższym okoliczna szlachta, która przyjeżdżała do Grabowca, w celu załatwienia spraw, to co najwyżej mogła zwiększyć spożycie trunków. (Ćwik Władysław w "Miasta królewskie Lubelszczyzny")

    Wyczytane z akt metrykalnych: "Na Dworze Grabowieckim zwanym Siedlisko"

    W 1786 roku rajcy miasta Grabowca uchwalili powołanie stróża nocnego na okres całego roku, tak aby ochronić mieszczan od nocnej straty.


O stronie / About the website

Webmaster: Henryk Kulik (23.05.2007-2019) / hkulik(wstaw znak at)rodzinakulik.eu

     Wszelkie wykorzystanie do celów komercyjnych jak i kopiowanie, względnie publikowanie na stronach www tylko za pisemną zgodą autorów