Instytut Historii im. Wojtka Kulika

Świat, przestrzeń - ciekawostki i nie tylko; The world, space, interesting facts and more


Grabowiec na przestrzeni dziejów; Grabowiec throughout history

Grabowiec, collage, 2008

Pieczęć wójta gminy Grabowiec, 1880

Pieczęć miasta Grabowca, 1564; autor gifu Renata Kulik / a seal from 1564

Okładka książki Reginy Boczkowskiej

Ptaszek w Rogowie, 2010, foto Iwona Karczmarz

Grabowiec na przestrzeni dziejów; Grabowiec throughout history

    Historia osadnictwa w Grabowcu prawdopodobnie sięga pierwszego tysiąclecia nowej ery. Postawiliśmy sobie pytanie: ile ciekawych faktów można znaleźć od tych czasów aż po czasy współczesne? Spróbujemy odszukać te fakty w źródłach i podać niezmienione w tej pracy. Mamy nadzieję, że nasza ciekawość i subtelna rzetelność pozwoli nam zgromadzić wiele faktów.

    Grabowiec na przestrzeni dziejów; Grabowiec throughout history, v. 12.07.2017 new


Kalendarium, wrzesień

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Czechówce

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Majdanie Tuczępskim

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Osiczynie

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Skibicach

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Skomorochach Małych

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Tuczępach

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Wolicy Uchańskiej

    1 września 1916 roku - rozpoczęło działalność Liceum Ogólnokształcące w Grabowcu

    1 września 1966 roku - rozpoczął działalność Punkt Filialny w Grabowcu Liceum Ogólnokształcącego dla Pracujących w Hrubieszowie

    1 września 1969 roku - rozpoczęła działalność Zasadnicza Szkoła Rolnicza w Grabowcu

    1 września 2008 roku - dokonano odsłonięcia pomnika "700 lecia Grabowca", po renowacji

    1 września 1926 roku - siedziba Szkoły Powszechnej w Ornatowicach zostaje przeniesiona do budynku gromadzkiego zbudowanego wysiłkiem społeczności wiejskiej na placu tak zwanym "Karczma""

    3 września 1937 roku - dzieci ze szkoły w Ornatowicach wzięły udział w uroczystym rozpoczęciu roku szkolnego w kościele parafialnym w Grabowcu, gdzie dotarły trzema furmankami użyczonymi przez mieszkańców Ornatowic

    1-3 września 1989 roku - oddano do użytku nową siedzibę posterunku MO w Grabowcu

    4 września 1509 roku - król Zygmunt Stary zwolnił miasto Grabowiec (Grabowyecz) od kontrybucji wojennych

    6 września 1920 roku - w Grabowcu nocował Józef Czechowicz

    7 września 1886 roku - w Grabowcu wybuchł pożar

    7 września 1949 roku - starosta zamojski wydał orzeczenie w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, położonego we wsi Cieszyn

    10 września 1931 roku - gmina Grabowiec weszła w skład Związku Międzykomunalnego dla budowy szkół powszechnych w powiecie hrubieszowskim

    12 września 1883 roku - podpalono dom jednego z dwóch kandydatów na rabina grabowieckiego

    14 września 1822 roku - Grabowiec z przyległościami kupuje Józef Radziejowski

    14 września 1985 roku - oddano do użytku remizę OSP Rogów

    16-17 września 1989 roku - odsłonięcie i poświęcenie, w Grabowiec-Górze, pomnika pamięci żołnierzom Wojska Polskiego rozstrzelanych w dniu 25 września 1939 roku przez Armię Czerwoną

    22 września 1897 roku sporządzono projekt budynku siedziby władz gminy Graboiec, przy ulicy Wojsławskiej (budynek dotrwał do czasów współczesnych)

    22 września 2002 roku - w Grabowcu odsłonięto i poświęcono pomnik - Żołnierzom Armii Krajowej „Rzeczypospolitej Grabowieckiej”, wysiedlonym, pomordowanym w obozach koncentracyjnych, ofiarom pacyfikacji Grabowca i okolic, w latach 1939-1945

    25 września 1939 roku - agresja Związku Radzieckiego na ziemię grabowiecką, rozstrzelanie przez nich żołnierzy Wojska Polskiego

    29 września 1996 roku - zmarł ks. Stefan Sawecki, proboszcz rzymskokatolickiej parafii w Grabowcu, pochowany na miejscowym cmentarzu


Grabowiec z "lotu ptaka", 2012, foto Tomasz Pedowski / Aerial view of Grabowiec by Tomasz Pedowski

Regina Boczkowska: "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"

    Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000 została opracowana w rękopisie przez lekarza medycyny Reginę Boczkowską. Jest to okres drugiego półwiecza XX wieku.

    Chronologiczne zapisy w kronice dają obraz przeobrażeń w służbie zdrowia Grabowca od okresu powojennego (1944) poprzez budowę nowego ośrodka zdrowia w czynie społecznym (1964) stały jego rozwój i działalność do 2000 roku.

    W opracowaniu zagadnień zdrowotnych ujęto udokumentowane dane statystyczne w formie wykresów i zdjęć. Kronikę kończy wykaz wszystkich zatrudnionych pracowników w ośrodku zdrowia, izbie porodowej i aptece od 1944 roku do 2000 roku.

    Opracowanie to jest częścią historii Grabowca. Czytając kronikę należy uwzględnić fakt, że zapisy i sformułowania są w znacznej części zgodne z oryginałem i należy je dopasować do dat tam występujących.

    "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"


Karol Chilewicz: "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"

    Karol Chilewicz, "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"


Czy wiesz, że ...? / Do you know that...?

    31 grudnia 2016 roku minęło 147 lat od utraty przez Grabowiec statusu miasta, tj. przemianowania miasta Grabowca na osadę Grabowiec.

    7 września 1949 roku starosta zamojski K. Głębski wydał orzeczenie w sprawie „przejęcia na własność Skarbu Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., położonego we wsi Cieszyn, gminy Skierbieszów, pow. zamojskiego”. W orzeczeniu stwierdzono, że w 1945 roku przejęto na własność państwa 694, 475 ha gruntów rolnych, wód i lasów oraz zabudowania a taże inwentarz żywy i martwy. Obszar ten został włączony do obszaru scalenia gruntów w Cieszynie i w wyniku tej komasacji wydzielono 629,5294 ha gruntów na skarb państwa. W orzeczeniu wymienieni zostali przedstawiciele 107 rodzin, którym odebrano mienie (wykaz osób planuje się zamieścić w „Grabowieckim Słowniku Biograficznym”)

    W 1927 roku, według artykułu zamieszczonego w Gazecie Świątecznej, mieszkańcy gminy Grabowiec życzyli by sobie, żeby wójt z urzędem gminy i radą gminną zajęli się porządkiem w miasteczku Grabowcu i uporządkowaniem dróg w gminie. „...toż na drodze do Grabowca można kark skręcić, takie tam wyrwy i doły! W miasteczku zaś błoto tak okropne, że ludzie więzną w niem z wozami. Przecież gmina zbiera od wielu lat targowe, a nawet bajory nie pozasypywane. Czy gmina ma wyrównywać niedobory dochodem z targów? Tak być nie powinno. Przecież ludzie okoliczni warci są tego, żeby mieli jaki-taki postój za te pieniądze, co je na targach składają gminie. Niechże gmina Grabowiec o tem pomyśli!

    W 1921 roku w gminie Grabowiec była wieś o nazwie "Łanowe Sołtysy", w której było 85 mieszkańców i 11 budynków mieszkalnych.

    W 1904 roku w Grabowcu był posterunek ziemskiej straży dla dwóch gmin: Grabowca i Miączyna.

    Henryk Weychert, dziedzic dóbr Szystowice, tak m.in opisywał życie w jego dobrach na początku XX wieku: We wsi Szystowice, w pow. Hrubieszowskim, mężczyźni nosili dawniej włosy do ramion, dziś strzygą je krótko; brody noszą tylko żebracy. Więcej w: "Grabowiec na przestrzeni dziejów".

    W 1874 roku o Grabowczyku pisani: „Chronicznym złem w tej okolicy jest brak robotnika i czeladzi dworskiej”

    W 1872 roku został wybudowany w Szystowicach dwór, który rozbudowano na początku XX wieku. Dwór jest murowany, parterowy z portykiem i czworoboczną wieżą, o wystroju eklektycznym.

    W Grabowcu (i nie tylko) "szalała" epidemia cholery. Jedno centrum epidemii przypadało na lata 1854-1855.

    Burmistrz miasta Grabowca, Józef Sebowicz, z urzędu donosi naczelnikowi powiatu hrubieszowskiego (a ten następnie do gubernatora cywilnego lubelskiego), że 26 czerwca 1863 roku, o godzinie czwartej rano, wpadł do miasta Grabowca – ze strony Bereścia – konny oddział powstańców w liczbie kilku, mających dobre konie i uzbrojenie (pałasze, rewolwery, karabinki). Powstańcy szukali burmistrza, którego następnie zapytali o drogę do Żukowa. Natomiast wójt gminy Grabowiec, doniósł naczelnikowi, że tego samego dnia przez całą gminę Grabowiec przeszedł oddział powstańców, który skierował się w stronę wsi Tuczępy.

    W 1855 roku Jan Tadeusz Lubomirski uważał, że są dwie wsie Skomroch, jedna w powiecie sokalskim a druga w grabowieckim. Skąd pochodziło bardzo wielu skomrochów, bardów słowiańskich.

    W powiecie hrubieszowskim, w 1852 roku, w kategorii lasów miejskich jako jedyne były urządzone lasy miasta Grabowca, które miały powierzchnię 681 morgów.

    W 1845 roku ogłoszono przetarg na remont ujeżdżalni wojskowej w mieście Grabowcu.

    22 lipca 1816 roku Stanisław Antoni Batowski zobowiązał się, w akcie notarialnym sporządzonym u notariusza Ludwika Popławskiego w Hrubieszowie, do wybudowania cerkwi murowanej w Świdnikach

    W 1811 roku w domu dworskim w Grabowcu, zwanym Ratuszem mieszkali Żydzi (m.in. szynkarz Jonasz Fisz z rodziną)

    Jak dawniej przysięgano?
    17 października 1809 roku na rozkaz „Wielmożnego Dziedzica Dobrodzieja” odbyła się przysięga nowych burmistrzów (już od kilku miesięcy wybranych). Rota przysięgi: „My Józef Nowicki, Jakub Wysocki Przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu i Nayiasnieyszemu Napoleonowi wielkiemu Cesarzowi Naszemu Jako y całemu Pospolstwu Miasta tegoz Grabowca – Jako My wiernie wszystkie tak to potaiemne jak i widoczne potrzeby rzetelnie na zadne przekupienie, w każdych zachodzących potrzebach i Interesach utrzymywac nie zwazaiąc na Brata, Ojca, Krewnego, Dobrodzieja i Nieprzyiaciela, w zachodzących potrzebach i Interesach utrzymowac – w zachodzącym uszkodeniu bronic i cotylko będzie potrzeba całość tegoz Miasta Grabowca doskutku przyprowadzac obowiązujemy się y przyrzekamy tak nam Boze dopomóż y niewinna Męka iego”.
    15 czerwca 1807 roku wybrano nowych ławników, którzy następnie złożyli przysięgę stając się w ten sposób ławnikami przysięgłymi. „My niżej wyrażeni od Pospulstwa Miasta Grabowca jako; y Gury Grabowieckiey będąc obrani za ławników Jędrzej Orzechowski, Piotr Duda, Prokop Czausz, Grzegorz Giera, Gabriel Wilczyński, Paweł Buczkowski przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu y Nayiaśnieyszemu Monarsze Naszemu Franciszkowi IIu Jako y Całemu Pospulstwu Miasta Grabowca y Góry Grabowieckiey, Jako wiernie, wszystkie, tak to potajemnie, jak y widoczne …(wyraz nieczytelny) … y potrzeby, na żadne przekupienie w każdych zachodzących potrzebach y w każdych rozkaz od zwierzchności Naszej Miejscowey posłuszemi bydź przyrzekamy y obowiązujemy się Tak Nam Boże dopomóż y niewinna Męka Jego”.

    Henrykówka nazywała się wcześniej Majdanem Dańczypolskim

    Byt w XVIII-wiecznym Grabowcu, mieście będącym siedzibą starostwa grodowego, był żywotem w małej osadzie rolniczej. Grabowiec nie posiadał rozwiniętego rzemiosła jak i handlu. W związku z powyższym okoliczna szlachta, która przyjeżdżała do Grabowca, w celu załatwienia spraw, to co najwyżej mogła zwiększyć spożycie trunków. (Ćwik Władysław w "Miasta królewskie Lubelszczyzny")

    Wyczytane z akt metrykalnych: "Na Dworze Grabowieckim zwanym Siedlisko"

    W 1786 roku rajcy miasta Grabowca uchwalili powołanie stróża nocnego na okres całego roku, tak aby ochronić mieszczan od nocnej straty.


O stronie / About the website

Webmaster (hkulik@rodzinakulik.eu)
:  Henryk Kulik (2008-2017)

     Wszelkie wykorzystanie do celów komercyjnych jak i kopiowanie, względnie publikowanie na stronach www tylko za pisemną zgodą autorów