Instytut Historii im. Wojtka Kulika

Świat, przestrzeń - ciekawostki i nie tylko; The world, space, interesting facts and more


Grabowiec na przestrzeni dziejów; Grabowiec throughout history

Grabowiec, collage, 2008

Pieczęć wójta gminy Grabowiec, 1880

Pieczęć miasta Grabowca, 1564; autor gifu Renata Kulik / a seal from 1564

Okładka książki Reginy Boczkowskiej

Ptaszek w Rogowie, 2010, foto Iwona Karczmarz

Grabowiec na przestrzeni dziejów; Grabowiec throughout history

    Historia osadnictwa w Grabowcu prawdopodobnie sięga pierwszego tysiąclecia nowej ery. Postawiliśmy sobie pytanie: ile ciekawych faktów można znaleźć od tych czasów aż po czasy współczesne? Spróbujemy odszukać te fakty w źródłach i podać niezmienione w tej pracy. Mamy nadzieję, że nasza ciekawość i subtelna rzetelność pozwoli nam zgromadzić wiele faktów.

    Grabowiec na przestrzeni dziejów; Grabowiec throughout history, v. 12.07.2017 new


Kalendarium, październik

    5 października 1524 roku - król Polski Zygmunt Stary wydał zezwolenie Feliksowi Cieciszewskiemu (zastawnikowi dóbr Grabowca i Miączyna) na ubezpieczenie wiana swojej żony na majątku dóbr Grabowca i Miączyna

    6 października 1974 roku - uroczystość wręczenia sztandaru IX Szczepowi Drużyn im. Marii Konopnickiej w Grabowcu

    7 października 1855 roku - biskup lubelski Wincentego a’ Paulo Pieńkowski dokonał poświęcenia odbudowanego kościoła w Grabowcu

    9 (ok.) października 1839 roku - wojska sowieckie opuściły Grabowiec

    14 października 1809 roku - po traktacie pokojowym między Francją a Austrią podpisanym w Schönbrunn, Grabowiec znalazł się wraz z okręgiem zamojskim w Księstwie Warszawskim

    14 październiku 1814 roku - miasto Grabowiec ogarnął duży pożar, w którym spłonęła m.in. greckokatolicka plebania (w tym metryki) i greckokatolickie zabudowania ekonomiczne oraz rzymskokatolicki kościół i część metryk

    14 października 1861 roku - został wprowadzony na terenie Królestwa Polskiego, w tym i Grabowca, stan wojenny

    14 października 1963 roku (w nocy) - wybuchł pożar Grabowca

    14 października 2006 roku - otwarcie sali gimnastycznej przy Zespole Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Grabowcu

    17 października 1809 roku - na rozkaz „Wielmożnego Dziedzica Dobrodzieja” [Feliksa Radziejowskiego] odbyła się przysięga nowych burmistrzów

    19 października 1640 roku - starosta grabowiecki Stanisław Sarbiewski wydał dekret, w którym m.in. zobowiązuje wszystkich do posiadania rusznicy lub porządnej długiej strzelby (własnej, niepożyczonej) oraz prochu i kul (w terminie do świąt Bożego Narodzenia w 1641 roku); przypomina o obowiązku katolików (rzymskich i greckich) przystąpienia, co najmniej raz w roku (przed Wielkanocą) do spowiedzi oraz uczęszczania do kościoła/cerkwi w każdą niedzielę i w święta (dekret określał kary dla tych, co nie wypełniali powyższych obowiązków katolików)

    19 października 1916 roku - poświęcenie powiększonego cmentarza w Grabowcu

    19 października 1919 roku - administrator parafii Grabowiec ks. Julian Kiliński wyświęcił cerkiew prawosławną (dawniej unicką) na kościół rzymskokatolicki (zburzony w 1954 roku)

    19-20 października 1968 roku - uroczystości z okazji 700-lecia Grabowca

    22 października 1816 roku - wizytacja parafii r.l. Grabowiec przez biskupa lubelskiego Wojciecha Skarszewskiego

    22 października 2003 roku - włączenie Ochotniczej Straży Pożarnej w Grabowiec-Górze do krajowego systemu ratownictwa

    23 października 1983 roku - oddanie do użytku remizy OSP Grabowiec-Góra

    25 października 1953 roku - wizytacja parafii przez lubelskiego biskupa pomocniczego Tomasza Wilczyńskiego

    26 października 2017 roku - 33. rocznica urodzin Wojtka Kulika

    28 października 1918 roku - kuria biskupia upoważnia ks. proboszcza parafii Grabowiec Julina Kilińskiego do przejęcia pod swoją opiekę budynku w Miączynie, ostatnio będącego cerkwią prawosławną

    28 października 1984 roku - oddanie do użytku remizy OSP Henrykówka

     (...) października 1655 roku starosta grabowiecki Stanisław Sarbiewski podpisał akt poddania się królowi Szwecji Karolowi X Gustawowi

    (...) października 1845 roku - car Mikołaj I przejeżdżał w szczególności przez wsie Tuczępy, Ornatowice

    (...) października 1867 roku - m.in. w Grabowcu stwierdzono przypadki gwałtownych zachorowań na cholerę


Grabowiec z "lotu ptaka", 2012, foto Tomasz Pedowski / Aerial view of Grabowiec by Tomasz Pedowski

Regina Boczkowska: "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"

    Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000 została opracowana w rękopisie przez lekarza medycyny Reginę Boczkowską. Jest to okres drugiego półwiecza XX wieku.

    Chronologiczne zapisy w kronice dają obraz przeobrażeń w służbie zdrowia Grabowca od okresu powojennego (1944) poprzez budowę nowego ośrodka zdrowia w czynie społecznym (1964) stały jego rozwój i działalność do 2000 roku.

    W opracowaniu zagadnień zdrowotnych ujęto udokumentowane dane statystyczne w formie wykresów i zdjęć. Kronikę kończy wykaz wszystkich zatrudnionych pracowników w ośrodku zdrowia, izbie porodowej i aptece od 1944 roku do 2000 roku.

    Opracowanie to jest częścią historii Grabowca. Czytając kronikę należy uwzględnić fakt, że zapisy i sformułowania są w znacznej części zgodne z oryginałem i należy je dopasować do dat tam występujących.

    "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"


Karol Chilewicz: "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"

    Karol Chilewicz, "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"


Czy wiesz, że ...? / Do you know that...?

    31 grudnia 2016 roku minęło 147 lat od utraty przez Grabowiec statusu miasta, tj. przemianowania miasta Grabowca na osadę Grabowiec.

    7 września 1949 roku starosta zamojski K. Głębski wydał orzeczenie w sprawie „przejęcia na własność Skarbu Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., położonego we wsi Cieszyn, gminy Skierbieszów, pow. zamojskiego”. W orzeczeniu stwierdzono, że w 1945 roku przejęto na własność państwa 694, 475 ha gruntów rolnych, wód i lasów oraz zabudowania a taże inwentarz żywy i martwy. Obszar ten został włączony do obszaru scalenia gruntów w Cieszynie i w wyniku tej komasacji wydzielono 629,5294 ha gruntów na skarb państwa. W orzeczeniu wymienieni zostali przedstawiciele 107 rodzin, którym odebrano mienie (wykaz osób planuje się zamieścić w „Grabowieckim Słowniku Biograficznym”)

    W 1927 roku, według artykułu zamieszczonego w Gazecie Świątecznej, mieszkańcy gminy Grabowiec życzyli by sobie, żeby wójt z urzędem gminy i radą gminną zajęli się porządkiem w miasteczku Grabowcu i uporządkowaniem dróg w gminie. „...toż na drodze do Grabowca można kark skręcić, takie tam wyrwy i doły! W miasteczku zaś błoto tak okropne, że ludzie więzną w niem z wozami. Przecież gmina zbiera od wielu lat targowe, a nawet bajory nie pozasypywane. Czy gmina ma wyrównywać niedobory dochodem z targów? Tak być nie powinno. Przecież ludzie okoliczni warci są tego, żeby mieli jaki-taki postój za te pieniądze, co je na targach składają gminie. Niechże gmina Grabowiec o tem pomyśli!

    W 1921 roku w gminie Grabowiec była wieś o nazwie "Łanowe Sołtysy", w której było 85 mieszkańców i 11 budynków mieszkalnych.

    W 1904 roku w Grabowcu był posterunek ziemskiej straży dla dwóch gmin: Grabowca i Miączyna.

    Henryk Weychert, dziedzic dóbr Szystowice, tak m.in opisywał życie w jego dobrach na początku XX wieku: We wsi Szystowice, w pow. Hrubieszowskim, mężczyźni nosili dawniej włosy do ramion, dziś strzygą je krótko; brody noszą tylko żebracy. Więcej w: "Grabowiec na przestrzeni dziejów".

    W 1874 roku o Grabowczyku pisani: „Chronicznym złem w tej okolicy jest brak robotnika i czeladzi dworskiej”

    W 1872 roku został wybudowany w Szystowicach dwór, który rozbudowano na początku XX wieku. Dwór jest murowany, parterowy z portykiem i czworoboczną wieżą, o wystroju eklektycznym.

    W Grabowcu (i nie tylko) "szalała" epidemia cholery. Jedno centrum epidemii przypadało na lata 1854-1855.

    Burmistrz miasta Grabowca, Józef Sebowicz, z urzędu donosi naczelnikowi powiatu hrubieszowskiego (a ten następnie do gubernatora cywilnego lubelskiego), że 26 czerwca 1863 roku, o godzinie czwartej rano, wpadł do miasta Grabowca – ze strony Bereścia – konny oddział powstańców w liczbie kilku, mających dobre konie i uzbrojenie (pałasze, rewolwery, karabinki). Powstańcy szukali burmistrza, którego następnie zapytali o drogę do Żukowa. Natomiast wójt gminy Grabowiec, doniósł naczelnikowi, że tego samego dnia przez całą gminę Grabowiec przeszedł oddział powstańców, który skierował się w stronę wsi Tuczępy.

    W 1855 roku Jan Tadeusz Lubomirski uważał, że są dwie wsie Skomroch, jedna w powiecie sokalskim a druga w grabowieckim. Skąd pochodziło bardzo wielu skomrochów, bardów słowiańskich.

    W powiecie hrubieszowskim, w 1852 roku, w kategorii lasów miejskich jako jedyne były urządzone lasy miasta Grabowca, które miały powierzchnię 681 morgów.

    W 1845 roku ogłoszono przetarg na remont ujeżdżalni wojskowej w mieście Grabowcu.

    22 lipca 1816 roku Stanisław Antoni Batowski zobowiązał się, w akcie notarialnym sporządzonym u notariusza Ludwika Popławskiego w Hrubieszowie, do wybudowania cerkwi murowanej w Świdnikach

    W 1811 roku w domu dworskim w Grabowcu, zwanym Ratuszem mieszkali Żydzi (m.in. szynkarz Jonasz Fisz z rodziną)

    Jak dawniej przysięgano?
    17 października 1809 roku na rozkaz „Wielmożnego Dziedzica Dobrodzieja” odbyła się przysięga nowych burmistrzów (już od kilku miesięcy wybranych). Rota przysięgi: „My Józef Nowicki, Jakub Wysocki Przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu i Nayiasnieyszemu Napoleonowi wielkiemu Cesarzowi Naszemu Jako y całemu Pospolstwu Miasta tegoz Grabowca – Jako My wiernie wszystkie tak to potaiemne jak i widoczne potrzeby rzetelnie na zadne przekupienie, w każdych zachodzących potrzebach i Interesach utrzymywac nie zwazaiąc na Brata, Ojca, Krewnego, Dobrodzieja i Nieprzyiaciela, w zachodzących potrzebach i Interesach utrzymowac – w zachodzącym uszkodeniu bronic i cotylko będzie potrzeba całość tegoz Miasta Grabowca doskutku przyprowadzac obowiązujemy się y przyrzekamy tak nam Boze dopomóż y niewinna Męka iego”.
    15 czerwca 1807 roku wybrano nowych ławników, którzy następnie złożyli przysięgę stając się w ten sposób ławnikami przysięgłymi. „My niżej wyrażeni od Pospulstwa Miasta Grabowca jako; y Gury Grabowieckiey będąc obrani za ławników Jędrzej Orzechowski, Piotr Duda, Prokop Czausz, Grzegorz Giera, Gabriel Wilczyński, Paweł Buczkowski przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu y Nayiaśnieyszemu Monarsze Naszemu Franciszkowi IIu Jako y Całemu Pospulstwu Miasta Grabowca y Góry Grabowieckiey, Jako wiernie, wszystkie, tak to potajemnie, jak y widoczne …(wyraz nieczytelny) … y potrzeby, na żadne przekupienie w każdych zachodzących potrzebach y w każdych rozkaz od zwierzchności Naszej Miejscowey posłuszemi bydź przyrzekamy y obowiązujemy się Tak Nam Boże dopomóż y niewinna Męka Jego”.

    Henrykówka nazywała się wcześniej Majdanem Dańczypolskim

    Byt w XVIII-wiecznym Grabowcu, mieście będącym siedzibą starostwa grodowego, był żywotem w małej osadzie rolniczej. Grabowiec nie posiadał rozwiniętego rzemiosła jak i handlu. W związku z powyższym okoliczna szlachta, która przyjeżdżała do Grabowca, w celu załatwienia spraw, to co najwyżej mogła zwiększyć spożycie trunków. (Ćwik Władysław w "Miasta królewskie Lubelszczyzny")

    Wyczytane z akt metrykalnych: "Na Dworze Grabowieckim zwanym Siedlisko"

    W 1786 roku rajcy miasta Grabowca uchwalili powołanie stróża nocnego na okres całego roku, tak aby ochronić mieszczan od nocnej straty.


O stronie / About the website

Webmaster (hkulik@rodzinakulik.eu)
:  Henryk Kulik (2008-2017)

     Wszelkie wykorzystanie do celów komercyjnych jak i kopiowanie, względnie publikowanie na stronach www tylko za pisemną zgodą autorów