Instytut Historii im. Wojtka Kulika

Świat, przestrzeń - ciekawostki i nie tylko; The world, space, interesting facts and more


Grabowiec na przestrzeni dziejów; Grabowiec throughout history

Grabowiec, collage, 2008

Pieczęć wójta gminy Grabowiec, 1880

Pieczęć miasta Grabowca, 1564; autor gifu Renata Kulik / a seal from 1564

Okładka książki Reginy Boczkowskiej

Ptaszek w Rogowie, 2010, foto Iwona Karczmarz

Grabowiec na przestrzeni dziejów; Grabowiec throughout history

    Historia osadnictwa w Grabowcu prawdopodobnie sięga pierwszego tysiąclecia nowej ery. Postawiliśmy sobie pytanie: ile ciekawych faktów można znaleźć od tych czasów aż po czasy współczesne? Spróbujemy odszukać te fakty w źródłach i podać niezmienione w tej pracy. Mamy nadzieję, że nasza ciekawość i subtelna rzetelność pozwoli nam zgromadzić wiele faktów.

    Grabowiec na przestrzeni dziejów; Grabowiec throughout history, v. 15.01.2018 new


Kalendarium, styczeń

    1 stycznia 1870 roku w Grabowcu nie było już burmistrza jak i jego urzędników (w związku z likwidacją miasta Grabowca z końcem poprzedniego roku)

    Z dniem 1 stycznia 1960 roku zniesiono gromadę Szystowice i włączono do gromady Grabowiec oraz zniesiono gromadę Tuczępy i włączono do gromady Skomorochy

    1 stycznia 1973 roku utworzono gminę Grabowiec w powiecie hrubieszowskim

    7 stycznia 1831 roku dziedzic Tuczęp Józef Grudnicki dostarczył do Twierdzy Zamość 4166 ½ funta tytoniu zrzekając się zapłaty za dostawę

    8 stycznia 1447 roku w Sokalu książę mazowiecki Władysław I wydaje przywilej przenoszący Grabowiec z prawa polskiego i ruskiego na magdeburskie

    13 stycznia 1931 roku Lubelski Urząd Wojewódzki zarejestrował stowarzyszenie: Kółko Rolnicze „Kłos” w Czechówce

    13 stycznia 1931 roku Lubelski Urząd Wojewódzki zarejestrował stowarzyszenie: Kółko Rolnicze „Rolnik” w Skibicach

    15 stycznia 1931 roku Lubelski Urząd Wojewódzki zarejestrował stowarzyszenie: Towarzystwo Ochotniczej Straży Pożarnej w Skomorochach Wielkich

    16 stycznia 1972 roku - nawiedzenie kopii obrazu Matki Bożej Częstochowskiej w parafii Grabowiec

    18 stycznia 1997 roku odbyło się uroczyste otwarcie i poświęcenie nowego skrzydła budynku Zespołu Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Grabowcu oraz Liceum Ogólnokształcącego w Grabowcu a także kotłowni na słomę w Grabowcu

    22 stycznia 1898 roku gubernialny architekt-inżynier powiatu hrubieszowskiego Józef Alekasandrowicz Kricki i gubernator guberni lubelskiej zatwierdzają do realizacji plan budynku – siedziby władz gminnych przy ulicy Wojsławskiej

    22 stycznia 1965 roku założono Koło Związku Młodzieży Wiejskiej w Ornatowicach

    25 stycznia 1925 roku otwarto Urząd Pocztowo-Telegraficzny w Grabowcu

    26 stycznia 1923 roku wpisano do Rejestru Handlowego Sądu Okręgowego w Zamościu firmę „Majer Ruwin Bursztyn, skład apteczny” w Grabowcu

    30 stycznia 2015 roku zmarł ks. Tomasz Bomba, proboszcz rzymskokatolickiej parafii Komarów, dawny wikariusz parafii Grabowiec

    31 stycznia 1967 roku nastąpił koniec działalności klubu „RUCH” w Grabowcu, który miał siedzibę w drewnianym budynku przy ulicy Koziej (wcześniej była tam szkoła, a później muzeum i przedszkole)

    W styczniu 1979 roku Grabowcem zawładnęła sroga zima; drogi zostały zawiane śniegiem i Grabowiec został odcięty od świata

Grabowiec z "lotu ptaka", 2012, foto Tomasz Pedowski / Aerial view of Grabowiec by Tomasz Pedowski

Regina Boczkowska: "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"

    Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000 została opracowana w rękopisie przez lekarza medycyny Reginę Boczkowską. Jest to okres drugiego półwiecza XX wieku.

    Chronologiczne zapisy w kronice dają obraz przeobrażeń w służbie zdrowia Grabowca od okresu powojennego (1944) poprzez budowę nowego ośrodka zdrowia w czynie społecznym (1964) stały jego rozwój i działalność do 2000 roku.

    W opracowaniu zagadnień zdrowotnych ujęto udokumentowane dane statystyczne w formie wykresów i zdjęć. Kronikę kończy wykaz wszystkich zatrudnionych pracowników w ośrodku zdrowia, izbie porodowej i aptece od 1944 roku do 2000 roku.

    Opracowanie to jest częścią historii Grabowca. Czytając kronikę należy uwzględnić fakt, że zapisy i sformułowania są w znacznej części zgodne z oryginałem i należy je dopasować do dat tam występujących.

    "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"


Karol Chilewicz: "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"

    Karol Chilewicz, "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"


Czy wiesz, że ...? / Do you know that...?

    W 1791 roku mieszczanie grabowieccy określali mieszkańców np. z Czechówki, jako zagranicznymi.

    Już przed 1787 rokiem przy gościńcu zamkowym na gruntach miejskich, tj. wypuście pod Górą funkcjonowała prywatna winnica z izbą, chlewikiem od Krynicy i wolnym dojazdem do niej.

    31 grudnia 2017 roku minęło 148 lat od utraty przez Grabowiec statusu miasta, tj. przemianowania miasta Grabowca na osadę Grabowiec.

    7 września 1949 roku starosta zamojski K. Głębski wydał orzeczenie w sprawie „przejęcia na własność Skarbu Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., położonego we wsi Cieszyn, gminy Skierbieszów, pow. zamojskiego”. W orzeczeniu stwierdzono, że w 1945 roku przejęto na własność państwa 694, 475 ha gruntów rolnych, wód i lasów oraz zabudowania a taże inwentarz żywy i martwy. Obszar ten został włączony do obszaru scalenia gruntów w Cieszynie i w wyniku tej komasacji wydzielono 629,5294 ha gruntów na skarb państwa. W orzeczeniu wymienieni zostali przedstawiciele 107 rodzin, którym odebrano mienie (wykaz osób planuje się zamieścić w „Grabowieckim Słowniku Biograficznym”)

    W 1927 roku, według artykułu zamieszczonego w Gazecie Świątecznej, mieszkańcy gminy Grabowiec życzyli by sobie, żeby wójt z urzędem gminy i radą gminną zajęli się porządkiem w miasteczku Grabowcu i uporządkowaniem dróg w gminie. „...toż na drodze do Grabowca można kark skręcić, takie tam wyrwy i doły! W miasteczku zaś błoto tak okropne, że ludzie więzną w niem z wozami. Przecież gmina zbiera od wielu lat targowe, a nawet bajory nie pozasypywane. Czy gmina ma wyrównywać niedobory dochodem z targów? Tak być nie powinno. Przecież ludzie okoliczni warci są tego, żeby mieli jaki-taki postój za te pieniądze, co je na targach składają gminie. Niechże gmina Grabowiec o tem pomyśli!

    W 1921 roku w gminie Grabowiec była wieś o nazwie "Łanowe Sołtysy", w której było 85 mieszkańców i 11 budynków mieszkalnych.

    W 1904 roku w Grabowcu był posterunek ziemskiej straży dla dwóch gmin: Grabowca i Miączyna.

    Henryk Weychert, dziedzic dóbr Szystowice, tak m.in opisywał życie w jego dobrach na początku XX wieku: We wsi Szystowice, w pow. Hrubieszowskim, mężczyźni nosili dawniej włosy do ramion, dziś strzygą je krótko; brody noszą tylko żebracy. Więcej w: "Grabowiec na przestrzeni dziejów".

    W 1874 roku o Grabowczyku pisani: „Chronicznym złem w tej okolicy jest brak robotnika i czeladzi dworskiej”

    W 1872 roku został wybudowany w Szystowicach dwór, który rozbudowano na początku XX wieku. Dwór jest murowany, parterowy z portykiem i czworoboczną wieżą, o wystroju eklektycznym.

    W Grabowcu (i nie tylko) "szalała" epidemia cholery. Jedno centrum epidemii przypadało na lata 1854-1855.

    Burmistrz miasta Grabowca, Józef Sebowicz, z urzędu donosi naczelnikowi powiatu hrubieszowskiego (a ten następnie do gubernatora cywilnego lubelskiego), że 26 czerwca 1863 roku, o godzinie czwartej rano, wpadł do miasta Grabowca – ze strony Bereścia – konny oddział powstańców w liczbie kilku, mających dobre konie i uzbrojenie (pałasze, rewolwery, karabinki). Powstańcy szukali burmistrza, którego następnie zapytali o drogę do Żukowa. Natomiast wójt gminy Grabowiec, doniósł naczelnikowi, że tego samego dnia przez całą gminę Grabowiec przeszedł oddział powstańców, który skierował się w stronę wsi Tuczępy.

    W 1855 roku Jan Tadeusz Lubomirski uważał, że są dwie wsie Skomroch, jedna w powiecie sokalskim a druga w grabowieckim. Skąd pochodziło bardzo wielu skomrochów, bardów słowiańskich.

    W powiecie hrubieszowskim, w 1852 roku, w kategorii lasów miejskich jako jedyne były urządzone lasy miasta Grabowca, które miały powierzchnię 681 morgów.

    W 1845 roku ogłoszono przetarg na remont ujeżdżalni wojskowej w mieście Grabowcu.

    22 lipca 1816 roku Stanisław Antoni Batowski zobowiązał się, w akcie notarialnym sporządzonym u notariusza Ludwika Popławskiego w Hrubieszowie, do wybudowania cerkwi murowanej w Świdnikach

    W 1811 roku w domu dworskim w Grabowcu, zwanym Ratuszem mieszkali Żydzi (m.in. szynkarz Jonasz Fisz z rodziną)

    Jak dawniej przysięgano?
    17 października 1809 roku na rozkaz „Wielmożnego Dziedzica Dobrodzieja” odbyła się przysięga nowych burmistrzów (już od kilku miesięcy wybranych). Rota przysięgi: „My Józef Nowicki, Jakub Wysocki Przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu i Nayiasnieyszemu Napoleonowi wielkiemu Cesarzowi Naszemu Jako y całemu Pospolstwu Miasta tegoz Grabowca – Jako My wiernie wszystkie tak to potaiemne jak i widoczne potrzeby rzetelnie na zadne przekupienie, w każdych zachodzących potrzebach i Interesach utrzymywac nie zwazaiąc na Brata, Ojca, Krewnego, Dobrodzieja i Nieprzyiaciela, w zachodzących potrzebach i Interesach utrzymowac – w zachodzącym uszkodeniu bronic i cotylko będzie potrzeba całość tegoz Miasta Grabowca doskutku przyprowadzac obowiązujemy się y przyrzekamy tak nam Boze dopomóż y niewinna Męka iego”.
    15 czerwca 1807 roku wybrano nowych ławników, którzy następnie złożyli przysięgę stając się w ten sposób ławnikami przysięgłymi. „My niżej wyrażeni od Pospulstwa Miasta Grabowca jako; y Gury Grabowieckiey będąc obrani za ławników Jędrzej Orzechowski, Piotr Duda, Prokop Czausz, Grzegorz Giera, Gabriel Wilczyński, Paweł Buczkowski przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu y Nayiaśnieyszemu Monarsze Naszemu Franciszkowi IIu Jako y Całemu Pospulstwu Miasta Grabowca y Góry Grabowieckiey, Jako wiernie, wszystkie, tak to potajemnie, jak y widoczne …(wyraz nieczytelny) … y potrzeby, na żadne przekupienie w każdych zachodzących potrzebach y w każdych rozkaz od zwierzchności Naszej Miejscowey posłuszemi bydź przyrzekamy y obowiązujemy się Tak Nam Boże dopomóż y niewinna Męka Jego”.

    Henrykówka nazywała się wcześniej Majdanem Dańczypolskim

    Byt w XVIII-wiecznym Grabowcu, mieście będącym siedzibą starostwa grodowego, był żywotem w małej osadzie rolniczej. Grabowiec nie posiadał rozwiniętego rzemiosła jak i handlu. W związku z powyższym okoliczna szlachta, która przyjeżdżała do Grabowca, w celu załatwienia spraw, to co najwyżej mogła zwiększyć spożycie trunków. (Ćwik Władysław w "Miasta królewskie Lubelszczyzny")

    Wyczytane z akt metrykalnych: "Na Dworze Grabowieckim zwanym Siedlisko"

    W 1786 roku rajcy miasta Grabowca uchwalili powołanie stróża nocnego na okres całego roku, tak aby ochronić mieszczan od nocnej straty.


O stronie / About the website

Webmaster (hkulik@rodzinakulik.eu)
:  Henryk Kulik (2008-2018)

     Wszelkie wykorzystanie do celów komercyjnych jak i kopiowanie, względnie publikowanie na stronach www tylko za pisemną zgodą autorów